‘Gökyüzünü kapatın biz karayı hallederiz’ demişti! Kritik kavram ‘Uçuşa Yasak Bölge’ ne anlama geliyor | 4 SORU 4 YANIT

“Rusya üstümüzde, sivillerin üzerinde, şehirlerimizin, altyapımızın üzerinde füzeler, uçaklar, helikopterler kullanıyor. Dünyanın cevap vermesi insani bir görevdir!”

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, birkaç gün önce milletlerarası topluma bu sözlerle seslendi. Uçuşa yasak alan duyuru edilmediği sürece, yaşanacaklardan Batılı devletlerin sorumluluk sahibi olacağını hatırlatan Velenski, “Bugünden sonradan hayatını kaybedecek olan bütün ırk sizin yüzünüzden ölecek. Zayıflığınız ve bölünmüşlüğünüz yüzünden…” demekten de geri durmadı.

Ukrayna lideri Zelenski’nin eşi Olena Zelenska ise dün dünya kamuoyuyla paylaştığı “Küresel Medyaya Açık Mektup”ta, Ukrayna halkının asla pes etmeyeceğinin altını çizdi. Zelenska mektubunda ayrıca şunları söyledi:

“Gücü olanların göklerimizi kapatmasına ihtiyacımız var. Gökyüzünü kapatın, karadaki savaşı biz kendimiz hallederiz. Ukrayna yarın sivilleri kurtarma bahanesiyle kavgacı bir biçimde sizin şehirlerinize girebilecek olan gücü durduruyor.”

Geçtiğimiz hafta Lizbon’da Ukrayna halkıyla dayanışma amacıyla düzenlenen gösterilerde iki genç bayan Ukrayna hava sahasının kapatılmasını isteyen posterleri taşıyor. Fotoğraf: AP

RUSYA İLE KARŞI KARŞIYA KALMAKTAN ÇEKİNİYORLAR

Ukrayna yönetimi uzun zamandır Rusya’nın hava üstünlüğünü sınırlama getirmek, şehirlere karşın hava harekâtlarını alıkoymak için NATO üyesi ülkelere, Ukrayna hava sahasında “Uçuşa yasaklanmış alan” (No Fly Zone) ilan etmeleri için çağrıda bulunuyor.

Ukrayna’nın talebi doğrultusunda ilan edilecek “Uçuşa yasak alan” ile Rus uçakları ve balistik füzeleri Ukrayna topraklarında kullanılamayacağı gibi Rusya’nın harekâtını da manâlı ölçüde engelleyecek.

Fakat, bu kararı elde etmek Batılı ülkeler tarafından hiç de kolay değil. Uzun zamandır gündemde olan “Uçuşa Yasak Alan” kararı, ABD Başkanı Biden ve NATO üyesi ülkelerin liderleri kadar lojistik zorluklar ve Rus ordusuyla karşısında karşıya gelme riski nedeniyle duyuru edilemiyor.

Rusya’ya dair askeri yaptırımda bulunamayan Batılı ülkeler, işgalin başladığı 24 Şubat’tan bu yanlamasına idareli yaptırımlarla Rusya’yı köşeye sıkıştırmaya, Rusya’nın içindeki ve dışındaki baskı unsurlarını devreye sokmaya çalıştı. Rusya’nın SWIFT sisteminden çıkarılması, petrol ithalatını yasaklanması ve Oligarkların yurt açık havada yer alan mallarına tedbir konulması bu yaptırımlardan bazıları…

İNSANİ KRİZ DERİNLEŞİYOR

NATO üyesi ülkeler göre başlatılan yaptırımlara rağmen Rusya, Ukrayna’ya karşın operasyonuna hız kesmeden devam ediyor. Rus ordusu, Başkent Kiev ve diğer büyük şehirlerde operasyonlarını yoğunlaştırırken, ikâmetgâh yerlerine karşın füze saldırılarını da arttırdı.

Yerleşim bölgelerine karşın saldırıların artması insani krizin daha da derinleşmesine yol açıyor. Birleşik Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (UNHCR) hazırladığı raporda, savaşın başlangıcından bu yana 2 milyondan artı Ukraynalının ülkeyi terk ettiği, 1 milyon kişinin ise evlerini terk ederek ülke içinde dolaşım halinde olduğu belirtiyor.

‘Gökyüzünü kapatın biz karayı hallederiz’ demişti Kritik kavram ‘Uçuşa Yasak Bölge’ ne anlama geliyor | 4 SORU 4 YANIT5 Mart’ta Fransa’nın başkanti Paris’te düzenlenen gösteri yürüyüşü sırasında bir takım göstericiler “NATO gökyüzünü kapat” yazar dövizler taşıdı. Fotoğraf: AP

böylece, Ukrayna yönetimi sivil mesken yerlerine karşın hava saldırılarını sonlandırmak için acil olarak “Uçuşa Yasaklanmış Bölge” ilan edilmesi için uluslararası topluma çağrıda bulunuyor.

Peki, uluslararası toplum bu talebi ne oranda destekleyecek? Dört soruda “Uçuşa Yasak Alan”nin ne anlayış geldiğine bakalım…

1-UÇUŞA YASAK BÖLGE NEDİR?

Uçuşa yasak bölge, en temel haliyle bir ülkenin hava sahasını belirlenen ülke ya da ülkelerin hava güçlerine kapatmak anlamına geliyor. 

Çatışma dönemlerinde, iç güvenliğin korkutma altında olduğu bir takım durumlarda ve sivil halkın korunmasını gerektiren şartlarda, geçici emniyet amacıyla hava sahası uçuşlara kapatılıyor. 

Peki, hava sahası uçuşlara kapatıldığında bu yasağı kim nasıl denetliyor? “Uçuşa Yasak Bölge” bildiri edilmesiyle birlikte, bölgeyi denetleyecek ülkeler hava saldırılarını ya da istihbarat faaliyetlerini engelleyecek.

Bununla birlikte, ekipman, araç gereç ve personel noksanlıkları sebebiyle “Uçuşa Yasaklanmış Alan”nin devamlılığını sağlayabilmek lojistik açıdan bir hayli zor.

KARAR, BÜTÜN NATO ÜLKELERİNİ RUSYA İLE KARŞI KARŞIYA GETİREBİLİR

NATO yetkilileri, yasak kararının alınmasıyla yüzlerce uçağa ihtiyaç duyacaklarını ve hepsinden önemlisi 30 ülkeden oluşan ittifakın koordinasyonunun içten şekilde sevk ve idare etmeleri gerekitğini söylüyor.

İşler bu noktadan daha sonra karmaşıklaşıyor. Pek ancak, NATO kadar Ukrayna hava sahası uçuşa kapatılırsa, koalisyon güçlerinin hava kuvvetleri devriye uçuşları yerine getirmek zorunda kalacak. Eğer, Rus hava kuvvetleri yasağı umursamadan Ukrayna hava sahasına girerse, NATO uçakları kadar ateşle karşılık verilecek.

Hem, kararın gerisinde füze savunma sistemi “MIM-104 Patriot” ülkeye kurulacak. Bu da, NATO üyesi bütün ülkelerin Rusya ile karşı karşıya gelmesine yol açabilir.

‘Gökyüzünü kapatın biz karayı hallederiz’ demişti Kritik kavram ‘Uçuşa Yasak Bölge’ ne anlama geliyor | 4 SORU 4 YANITParis’te düzenlenen gösterilerde NATO’nun Ukrayna üzerinde uçuşa yasak alan uygulaması çağrısı ön plandaydı. Resim: AP

2- NATO, NEDEN ‘UÇUŞA YASAKLANMIŞ BÖLGE’ FİKRİNE KARŞI DİRENİYOR?

NATO yetkilileri, Rus güçleri ile karşı karşıya gelme ve alev açma durumunda çatışmaların yönünün değişeceğinden endişe duyuyor.

İşgalden önceki aylarda Rusya, göz kadar kadar Ukrayna çevresine birliklerini konuşlandırdığında dahi ABD Başkanı Biden ve NATO yetkilileri, Ukrayna’yı savunmak için Rusya’yla karşı karşıya gelmeyeceklerini söylemişti.

Beyaz Saray Basın Sözcüsü Jen Psaki, Rusya’nın başlattığı askeri işlem sonrasında yaptığı açıklamada, “Bu kararı almamız, Rus uçaklarına karşın saldırılarda bulunabileceğimiz anlamına gelecektir. Bu da kuşkusuz krizi tırmandırıcı bir karar olacaktır. Hem bizi Rusya ile askeri bir çatışmanın içine sokacaktır” ifadesini kullanmıştı.

ABD Senatörü Marco Rubio ise “Bu, Üçüncü Dünya Savaşı anlamına gelir” açıklamasını yapmıştı.

Gözden Kaçmasın

Ona Zelenskinin en güçlü silahı diyorlar Ukrayna First Ladysi bu kez bir mektup yazdı: Gökyüzünü kapatınOna ‘Zelenski’nin en dinç silahı’ diyorlar! Ukrayna First Lady’si bu defa bir mektup yazdı: Gökyüzünü kapatın!#OLENA ZELENSKA#RUSYA UKRAYNA SAVAŞIİnsanlık için utanç: Savaştan kaçan Ukraynalı kadın ve çocuklar seks tacirlerinin hedefindeİnsanlık için utanç: Savaştan kaçan Ukraynalı bayan ve çocuklar seks tacirlerinin hedefinde!#UKRAYNA-RUSYA SAVAŞI#İNSAN TİCARETİ

‘BİZE DÖNÜK YAPILAN HER MÜDAHALEYE YANITIMIZ ÇOK SERT OLUR!’

Uluslararası kamuoyunun Ukrayna’nın yanına durması ve Rusya’ya yönelik sıralı gelen yaptırımlar sonrasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, tüm batılı güçleri kasıt alarak, kendilerine müdahale eden her kim olursa savaşın içinde yerini alacağını söylemişti.

Putin, tüm dünyayı endişeye sokan açılamasında “Bize dönük yapılan herhangi bir müdahaleye yanıtımız çok sert olacaktır. Sizi temin ederim ama, tarihte hiç karşılaşmadığınız sonuçlarla aleyhinde karşıya kalacağınızı bilmeniz gerekir” uyarısında bulunmuştu.

Rusya kadar verilen gözdağına rağmen ABD aylardır Ukrayna’nın savunma hatlarını sağlamlaştırmak için ciddi miktarda tabanca yardımında bulunuyor. Böylece ancak, karadan havaya ateşlenen Stinger füzeleri, Javelin tanksavar füzeleri ve gelişmiş radar sistemleri de dâhil almak üzere birçok askeri teçhizat baştan sona Ukrayna ordusunun ateş gücü üstteki seviyeye taşınmış oldu.

Bununla birlikte ABD ordusu Ukrayna’nın savunma savaşına destek olmak için yoğun bir askeri istihbarat akışı da sağlıyor.

‘Gökyüzünü kapatın biz karayı hallederiz’ demişti Kritik kavram ‘Uçuşa Yasak Bölge’ ne anlama geliyor | 4 SORU 4 YANITRusya’nın büyük kara gücü Ukrayna kentlerini büyük kara toplarıyla dövüyor. Fotoğraf: AP

UÇUŞA YASAK BÖLGE ÇÖZÜM OLMAYA BİLİR, ASIL SORUN KARA TOPLARI

Diğer taraftan, NATO yetkilileri “Uçuşa Yasaklanmış Alan” ilanının bir çözüm olmayacağı görüşünde. Bu karar alınsa dahi Rusya’nın yoğun kara toplarının durdurulamayacağı görüşü de yetkilileri düşündürüyor.

İngiltere Genelkurmay Başkanı Amiral Sir Tony Radakin mart ayı başında BBC’ye verdiği demeçte, “Risk yalnızca Rus uçaklarından gelmiyor. bu nedenle uçuşa yasaklanmış bölgenin bir yardımı olmayacak. Bombardımanın çoğu kara topçularından geliyor. Yıkıma da bunlar yol açıyor” ifadesini kullanmıştı.

3- GEÇMİŞ YILLARDA ‘UÇUŞA YASAKLANMIŞ ALAN’ İLANI NERELERDE KULLANILDI?

“Uçuşa Yasak Alan” kavramı başlangıçta 1990’ların başında ortaya çıkmıştı. ABD, Ortadoğu ve Balkanlarda başlayan çatışmalarda sivil halkı korumak için “Uçuşa Yasak Alan” ilan ediyordu.

1991 yılında Birinci Körfez Savaşı sonrasında, ABD, Irak’ta Saddam Hüseyin’in itaatsiz bulduğu Şii nüfusa yönelik saldırılarını önlemek için uçuşa yasaklanmış alan ilan etmişti.

ABD, İngiltere ve Fransa hükümetleri, Birleşmiş Milletler (BM) Emniyet Konseyi’nin 688 sayılı kararını öne sürerek, uçuşa yasaklanmış alan ilan ettiklerini duyurmuştu. Ama, BM’nin ilgili kararında uçuşa yasaklanmış bölgelere dair hiçbir ibare yer almıyordu. Dolayısıyla, ilk uçuşa yasaklı bölge ilanı BM kararı olmadan verilmiş oldu.

1996-2001 ARASINDA UÇUŞA YASAKLANMIŞ BÖLGE İÇİN 1 MİLYAR DOLAR HARCANDI

Ama, o yıllarda uçuşa yasak alan ilan etmenin ne dek maliyetli bir şey olduğu ortaya çıktı.

Washington Yakın Doğu Araştırmaları Enstitüsü göre hazırlanan 2002 tarihli raporda, ABD öncülüğünde alınan uçuşa yasaklanmış bölge kararında, Koalisyon güçleri kadar minimum 300 bin uçuş yapıldığı açıklandı.

Stratejik ve Bütçe Değerlendirmeleri Merkezi ise 2011 yılında yayımladığı raporda 1996 ile 2001 yılları arasında yürürlükte kalan uçuşa yasak bölge kararının 1 milyar dolardan fazla maliyeti olduğunu duyurdu.

1992’DE ABD DÖRT SIRP JETİ DÜŞÜRMÜŞTÜ

1992 yılına gelindiğinde Balkanlarda eski Yugoslavya topraklarında yaşanan iç savaş döneminde, BM Emniyet Konseyi, büyük ölçüde Bosnalı-Sırp kuvvetlerinin hava saldırılarını önlemek için Bosna-Hersek hava sahası üstünde “onay almamış” askeri uçuşları yasakladığını duyurmuştu.

Yugoslavya’nın dağılmasıyla birlikte bu sefer de Birleşik Milletler barıştırma güçlerinin korunması için iki yıllık bir uçuşa yasak alan duyuru edilmişti.

ABD savaş uçakları, 1994 yılına değin uçuşa yasaklanmış bölgeyi denetlerken, dört Sırp jetini de düşürmüştü.

‘Gökyüzünü kapatın biz karayı hallederiz’ demişti Kritik kavram ‘Uçuşa Yasak Bölge’ ne anlama geliyor | 4 SORU 4 YANITBirleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 17 Mart 2011’de Libya hava sahasında uçuşa yasak alan fatura etmek için bir araya gelmişti. Fotoğraf: AP

PUTİN, LİBYA’DA ALINAN KARARI YASADIŞI OLARAK DEĞERLENDİRMİŞTİ

2011 yılında ise BM Emniyet Konseyi, Libya’ya karşın askeri müdahalenin bir parçası olarak da uçuşa yasak alan bildiri ettiğini duyurmuştu. Uçuşa yasak alan NATO hava kuvvetleri kadar korunmuştu.

Lakin Libya’da bambaşka bir düzlem ortaya çıkmıştı. Karar isyancılara aleyhinde Libya devletinin elini kolunu bağlamıştı. O dönemde, Rusya Kaddafi’den yana hitabe alarak uçuşa yasak alan kararına aleyhinde çıkmıştı.

Pek ama, Putin Ukrayna’ya karşın askeri operasyonu başlattığında başlangıçta Libya’da yaşananları hatırlatmıştı. “Libya’ya karşı askeri zorlama kanunsuz kullanıldı” diyen Rus lider, Soğuk Savaş sonrasında Batılı devletlerin ellerindeki askeri gücü kötüye kullandığının altını çizmişti.

4- UKRAYNA’DA ‘UÇUŞA YASAKLANMIŞ ALAN’ HARİCİNDEKİ SEÇENEKLER NELER?

Avrupa’nın en büyük ikinci ülkesi olan Ukrayna’da uçuşa yasak alan göstermek yerine, “sınırlı bir hava sahası” oluşturma seçenekleri üstünde duruluyor.

Eski dönemlerde Halkçı ve Cumhuriyetçi partilerde atama yapmış eski diplomat ve ulusal güvenlik yetkilisinden oluşan bir grup, önceki günlerde yayımladıkları açık mektupta, insanların şehirleri terk etmeleri esnasında güvenli bir geçiş için sınırlı alan ve sürede “sınırlı uçuşa yasaklanmış alan” bildiri edilmesi önerisinde bulundu.

‘Gökyüzünü kapatın biz karayı hallederiz’ demişti Kritik kavram ‘Uçuşa Yasak Bölge’ ne anlama geliyor | 4 SORU 4 YANIT

SINIRLI ALAN, MASADA KABUL EDİLDİ FAKAT UYGULANMIYOR

Mektupta tehlikesiz geçişi gözetmek için “sınırlı uçuşa yasaklanmış alan” ilanının Ukrayna ve Rusya arasındaki müzakerelerde masaya yatırıldığını, üstünde anlaşmaya varıldığını ama uygulamaya bir türlü geçilmediği söylendi.

Hem mektupta, “Büyük zayiatları alıkoymak ve daha artı kişinin hayatını kaybetmemesi için ne gerekiyorsa yapılmalıdır” ifadelerine yer verilmişti.

Beyaz Saray Basın Sözcüsü Jen Psaki, önerileri değerlendirdiklerini ama Ukrayna üzerinde daha geniş bir uçuşa yasaklanmış bölge duyuru etmenin aynı riskleri barındırdığını söyledi.

Basın Sözcüsü Psaki gazetecilere verdiği demeçte, “Uçuşa yasak bölge kararının uygulanması Rus uçaklarını düşürmeyi gerektirir. Bu da bizi Rusya ile savaşa sürükleyebilecek bir eylem olacaktır. Lakin bütün seçenekleri tek tek değerlendiriyoruz” ifadesini kullandı.

Yorum yapın